İŞİN TANIMI
Derin kazılarda düşey yer değiştirmelerin önlenmesi amacıyla açılan kazı yüzeyinin püskürtme beton + çiviler (bulon) ile kaplanması olarak tanımlanır.
MAKİNE / EKİPMAN
- Rotari ve/veya darbeli delgi makinesi
- Rod + DTH + uygun bit
- CFA + uygun bit
- Muhafaza borusu veya bentonit solüsyonu
- Maxbit / odex
- Hava kompresörü
- Enjeksiyon ünitesi (pompa + mixer + agitatör)
- Öngerme makinesi
- Su pompası
- Jeneratör (Gerekirse)
YAPIM YÖNTEMİ DETAYLARI
Projede verilen detaylara göre sahada aplikasyon yapıldıktan sonra imalat başlar.
DELGİ
Bulon delgisinde darbeli, rotary veya her ikisinin de birlikte uygulandığı yöntemler kullanılır. Sert zeminlerde Down The Hole Sistemi uygulanarak delme işlemi yapılır. Sert olmayan plastik kil veya dolgu ihtiva eden zeminlerin delgisi ucuna kil matkabı takılan Auger yardımıyla yapılır. Ankraj delgisinde olduğu gibi dolgu malzemesi ihtiva eden veya yeraltı suyu altında bulunan zeminlerde delgi esnasında yıkıntıyı önlemek amacıyla muhafaza borusu kullanılır. Delik delme işleminde tasarrubatın dışarı atılmasında kullanılan yöntemler hem delgi hızını hem de deliğin kalitesini etkiler. Dolayısıyla zemin cinsine uygun delgi yöntemleri seçmek işin hızını ve kalitesini etkilemektedir.
ENJEKSİYON
Çimento şerbeti ile çelik bar ( demir) arasındaki yapışma mukavemeti, enjeksiyon içindeki malzemelerin karışım oranına, hazırlanış şekline ve deliğe basılma yöntemine bağlıdır. Delgi işlemi tamamlandıktan sonra kil veya dolgu ihtiva eden zeminlerde donatı deliğe atılmadan önce kılavuz ile ön enjeksiyon işlemi yapılır. Daha sonra projede tarif edilen evsaftaki donatı ve ona boydan boya bağlanmış olan polietilen boru ile açılan deliğe yerleştirilir. (Korozyondan korunması için donatının delik içerisinde merkezlenmesi önemlidir). Delinen delik polietilen boru ucundan tabandan yukarıya doğru su çimento oranı 0,42 -0,45 arasında olan çimento şerbeti ile doldurulur. Ankraj enjeksiyonunda olduğu gibi, kullanılan suyun içilebilir nitelikte olmasına ve kullanılacak olan çimentonun Portland Çimentosu ve taze olmasına azami dikkati göstermek esastır.
PÜSKÜRTME BETON YAPIM DETAYI
Projede tarif edilen eğimde açılmış kazı, ayna yüzeylerinin bulon delgi ve enjeksiyon işlemleri tamamlandıktan sonra, son yüzey temizliği yapılır ve projede tarif edilen evsafta, (uygun bindirme boyları veya ilave donatılar) hasır çelik döşenmesi paspayı mesafeleri sağlanarak tamamlanır.
Projede istenilen kalınlıkta püskürtme beton imalatı hazır beton santrallerinden kuru karışım alınarak püskürtme beton makinesinde uygun sigunit toz karışım ilave edilerek (m3 ’deki çimento ağırlığının %4’ü oranında) kompresörün hava gücü ile hortumda sürüklenen kuru karışım hortum çıkış ağzında su ile karıştırılarak ayna yüzeyine püskürtme ile uygulama başlar. İlk önce ~10cm kalınlığında, demir donatının üstü kapanacak şekilde püskürtme işlemi yapılır. Daha sonra bulon plaka kaynakları veya somun germe işlemi tamamlandıktan sonra projede belirtilen kalınlıkta plakaların üstleri kapatılacak şekilde uygulama tamamlanır. Bu işlemin başarılı olabilmesi için m3 ’deki sigunit toz miktarının, suyun hortum çıkış noktasındaki ayarının ve operatörün püskürtme esnasındaki ayna yüzeyine olan mesafesini çok iyi ayarlanması gerekir.
İŞİN TANIMI
Derin kazılarda düşey yer değiştirmelerin önlenmesi, yapıların dönmeye karşı emniyete alınması amacıyla yapılan yatay elemanlardır.
MAKİNE / EKİPMAN
- Rotari ve/veya darbeli delgi makinesi
- Rod + DTH + uygun bit
- CFA + uygun bit
- Muhafaza borusu veya bentonit solüsyonu
- Maxbit / odex
- Hava kompresörü
- Enjeksiyon ünitesi (pompa + mixer + agitatör)
- Öngerme makinesi
- Su pompası
- Jeneratör (Gerekirse)
YAPIM YÖNTEMİ DETAYLARI
Zemin cinsine göre seçilmiş olan malzeme ve ekipman ile projeye uygun imalat başlar.
DELGİ
Ankraj delgisinde darbeli, rotary ve her ikisinin de birlikte uygulandığı yöntemler kullanılır.
ROTARY DELGİ YÖNTEMİ
Makinenin verdiği baskı ve dönme kuvveti tijler veya auger ile bunların ucunda bulunan kaya veya kil matkabına aktarılarak delme işlemi yapılır. Dolgu malzemesi ihtiva eden veya yeraltı suyu altında bulunan zeminlerde delgi esnasında yıkıntıyı önlemek için muhafaza borusu kullanılır.
DARBELİ DELGİ YÖNTEMİ
Bu yöntem sert kaya niteliğindeki zeminlerde kullanılır. İki tür uygulaması vardır. Biri makinenin kafasına (Top Hammer ), diğeri ise deliğin dibinde (Down The Hole) çalışan çekiçle darbe elde edilerek, zeminin kırılmasını ve öğütülmesini sağlamaktadır. Her iki yöntemde de, delginin; başından sonuna kadar kullanılan basınçlı hava, tasarrubatın devamlı olarak deliğin cidarı boyunca dışarıya çıkmasını sağlamaktadır.
TOP –HAMMER KULLANILARAK GEÇİCİ KILIF BORULU DELGİ YÖNTEMİ
Bu yöntem zemin tabakalarının kendini tutamayıp yıkılması, dökülmesi ve kaliteli bir ankraj yapımına izin vermemesi durumunda uygulanır. Geçici kılıf borular top hammer kullanılarak çakılır, çekilir.
Top hammer yöntemine alternatif olarak özel adaptör kullanılarak delme ve aynı anda kılıf boru sürme işlemi yapılır.
Yine kendini tutamayan bloklu ve yeraltı suyu içeren zeminlerde havalı ve sulu delme yöntemleri ile geçici kılıf boru kullanılarak ankraj imalatı yapılmaktadır.
ÖNGERMELİ ANKRAJ DEMETİ HAZIRLIĞI
Öncelikle proje doğrultusunda çelik halatlar eşit uzunlukta kesilir. Bu halatların kök kısmı, eşit aralıklarla bir ayırıcı ve bir birleştirici ile sabitlenerek teşkil edilir. Sonra demetin serbest boyu polietilen boru ile izole edilir. Kök bölgeden serbest bölgeye geçiş zift ile izole edilerek, enjeksiyonun serbest bölgeye geçişi önlenir. Ayrıca ankraj demetine boydan boya 1 veya 2 adet enjeksiyon maksatlı polietilen boru takılır. Bu borulardan biri kök bölgesinde eşit aralıklarla delinerek bantlanır. Bu şekilde öngerme demeti hazırlanmış olur.
ENJEKSİYON
Enjeksiyon harcı ile tendon arasındaki yapışma mukavemeti, enjeksiyon içindeki malzemelerin karışım oranına, hazırlanış şekline ve deliğe basılma yöntemine bağlıdır. Sert ve kayalık zeminlerde yapılan delgilerde, öngerme demeti hazırlandıktan sonra delinen deliğin içine insan gücü ile yerleştirilir. Daha sonra 1. polietilen boru yardımıyla enjeksiyon tabandan yukarıya doğru doldurulur ve yaklaşık2 saat sonra 2. polietilen borudan (delikli) patlatma enjeksiyonu yapılır. Bu ikinci hortum özellikle emniyet amacıyla kullanılır. Killi veya dolgu zeminlerde delik delme işlemi bittikten sonra öngerme demeti deliğe yerleştirilmeden önce,kılavuz boru ile ön enjeksiyon yapılır. Daha sonra ankraj demeti deliğe yerleştirilir. Çimento şerbetinin yapımında genellikle portland çimentosu kullanılır. Kullanılacak su ise beton karma suyu ile aynı kalitede olmalıdır. Basit olarak tanımlamak gerekirse kullanılacak suyun içilebilecek nitelikte olması gerekir. Çimento şerbetinin mukavemetini etkileyen en önemli faktör ise suyun çimentoya oranıdır. En uygun oran 0,42-0,45 arasındadır. Hazırlanan karışıma bazen , genişletici. Geciktirici, hızlandırıcı akışkanlaştırıcı vb. gibi maddeler çimento ağırlığının belli oranında ilave edilebilir. Sonuç olarak enjeksiyon işleminde çimento şerbeti istenilen evsafta mixerde ve ajitatörde hazırlandıktan sonra basınçlı pompa yardımıyla delinen deliğe basılır. Bu hususta deliğin içindeki mevcut suyu enjeksiyon sırasında, deliğin ağzından dışarıya çıkması esastır.
Ankraj Elemanları
- Tendon malzemesi
- Yük dağıtma plakası
- Ankraj kafası
- Ankraj kamaları(sıkıştırıcı)
- Ayırıcılar
- Polietilen Hortum
Tendon malzemesinin çapı ve adedi, yük dağıtım plakasının boyutları,ankraj kafasının çapı ve delik sayısı, ankraj kamalarının sayısı proje doğrultusunda ankraj yüklerine göre hesaplanır.
ÖNGERME TESTİ (ÇEKME TESTİ)
İmalatı bitmiş olan ankrajın minimum 7 gün sonra plaksı, kafası ve kamaları takılır. Ankraj demetinin boyu kuşak kirişinin ön yüzeyinden ~90-100cm arasında dışarıda kalacak şekilde olmalıdır. Kriko ve güç ünitesi vasıtasıyla proje yükünün %25, %50, %100 ve %120’sinde manometrede okumalar yapılır. Deformasyonlar ise krikonun üzerinden metre ile okunur ve kayıt edilir. Daha sonra proje yüküne geri dönülerek kitleme (kamalama) işlemi yapılır ve kamalama yükü kayıt edilir.
KAYITLAR
Her ankraj için delgi, enjeksiyon tarihi, boy ve adedini gösteren bir fiş tutulur. Test değerlerini gösteren bir fiş hazırlanır. Hazırlanan bu fişler günlük rapor halinde müteahhide onaylatılıp dosyalanır.
Palplanşlar; birbirine geçen lamba-zıvanalı çelik elemanlar olup iksa amacıyla kullanılırlar. Derin kazı gerektiren kollektör ve kanal inşaatlarında pratik ve ekonomik bir yöntemdir. Palplanş dizel veya vibrasyonlu çekiçle çakılıp, çekilir.
Su problemi olan derin kazılarda geçirimsizlik ve iksa amacıyla, fore kazıklardan oluşan kesişen perde inşa edilir.
- Bentonitli disi kaziklar imal edilir.
- Betonarme erkek kaziklar imal edilir.